RETROVIZOR

Autor: Goran Šćekić

,,Oj nikšićka Željezaro, Crne Gore ogledalo“

Narodna umotvorina

Nekada davno, u prošlom vijeku, u jednoj lokalnoj zajednici poznatoj po prirodnim ljepotama i građanskoj kulturi, neponovljivi vizionari neponovljivog društvenog sistema, riješeni da stvore nešto neponovljivo po čemu će ih pamtiti i slaviti tadašnje i generacije koje dolaze, izgradiše fabriku i dadoše joj ime ,,Željezara Boris Kidrič“.

Decenijama nakon toga pojaviše se glasine da je oprema koja je tada instalirana već bila prevaziđena i da je ova fabrika od početka bila ,,prljava tehnologija“ u pravom smislu te riječi.

Ali, da krenemo redom. Željezara ,,Boris Kidrič“ nesporno je zaslužna za nagli porast broja stanovnika u teritorijalno najvećoj opštini na prostoru bivše nam zajedničke države koja je imala skraćeni naziv SFRJ.

I naravno logično je bilo da se izgrade škole, vrtići, zgrade, saobraćajnice, ugostiteljski objekti, izletišta, sportski tereni i sve drugo što prati zajednice koje bivaju naseljavane došljacima željnim boljeg života i civilizacije.

Kada je platežna moć stanovništva dosegla zenit, neponovljivi vizionari pokrenuše i nove neponovljive projekte, za koje današnje ,,nezahvalne“ generacije kažu da su bili megalomanski. Ipak neponovljivi vizionari, mogu biti zadovoljni, jer je ispunjen njihov san. Svakako će ostati upamćeni oni koji su smislili da se samodoprinosima izgradi Dom revolucije, čije nezaštićene zidine postaše urbana legenda.

E onda dođoše neka zla vremena, nadam se neponovljiva, u kojoj neponovljivi vizionari nepovratno izgubiše svoje položaje i svi njihovi snovi postaše noćne more za narod koji je kao i uvijek jedini ostao nezaštićen. Nestade i jedinstveno tržište i nestadoše finansijske injekcije kojima je prljava tehnologija održavana u igri. Nepovratno nestade i ime ,,Boris Kidrič“.

Nepovratno nestade i blagostanje među radnicima, koje je u ratnim vremenima bilo mjereno svinjskim polutkama i UNPROFOR-skim konzervama. To su bila neponovljiva vremena. Malo se jelo, malo se pilo. A i radilo se malo. Malo više se iznosio materijal koji je bio u državnom vlasništvu i u radno vrijeme razvijao privatan biznis. Ali neponovljiv je i život.  Ko riskira profitira. Naročito kada zakoni ostaju ,,mrtvo slovo na papiru“.

Kada se pomislilo da ne može biti gore dođoše novi neponovljivi vizionari koji donesoše neke nove neponovljive ideje, sprovedoše, daj Bože, neponovljive modele privatizacije, nepovratno istisnuše stručne kadrove, dovedoše ponovljive strateške partnere i ponovljivog spasioca.

Nepovratno građanima iz džepova odoše pare za subvencioniranje računa za električnu energiju, nabavku pompezno  najavljivane nove elektrolučne peći sa sistemom za prečišćavanje (famozni filteri), liječenje od kancera i raznih bolesti disajnih organa…

Neki naši sugrađani/ke nepovratno ostaše bez posla u Željezari.

A neki i bez života zbog posledica rada u njoj ili njenog rada.

Nepovratno nestade i jedna od dvije stare elektrolučne peći, koja je nepovratno progutala mnoge uloške sumnjivog kvaliteta.

I kada se svi ponadaše da će biti bolje i da će nova oprema biti u skladu sa savremenim standardima, neponovljivi prevaranti otkriše svoje pravo lice i poput kule od karata sruši se cijela iluzija da će Željezara biti konkurentna na slobodnom tržištu, da će štetne materije biti svedene u zakonom pripisane okvire i da ćemo udisati vazduh čiji će kvalitet biti prihvatljiv. Raspadoše se i sve priče da će zakoni biti poštovani, da se neće tolerisati beskompomisno ugrožavanje zdravlja ljudi i stanje životne sredine.

I po ko zna koji put ponovi se isti scenario. Iz dimnjaka fabrike direktno u vazhuh svakodnevno se ispuštaju otrovi.

Ponoviše se i po ko zna koji put apeli ekoloških NVO da se građanima/kama kaže do kad će biti žrtve, da Vlada upozna javnost sa planovima koji imaju nekog smisla i da se prestane sa masovnim trovanjem.

I ponovi se i ćutanje nadležnih institucija. I ponovi se tolerisanje masovnog trovanja radi privatnih interesa.

Mnogi mladi školovani ljudi koji su imali volju da se vrate u svoj zavičaj i doprinesu prevazilaženju, čini se, vječne krize, nepovratno vezaše svoju profesionalnu sudbinu za druge zajednice. Neki bliže, neki dalje. Ali svi nepovratno.

Odavno ne vjerujem u bajke da će neko ko ode jednog dana opet biti raspoložen da ponudi svoje znanje po tako maloj i sa aspekta javnog interesa neponovljivo prihvatljivoj cijeni.

Danas smo svjedoci, da po poslednjem popisu nekadašnji industrijski centar, bilježi odliv stanovništva. I zvanična statistika svjedoči o neponovljivim vizionarima i njihovim neponovljivim vizijama.

Mnogi od nas koji su studirali van našeg grada pamte osjećaj povratka zavičaju, pozitivne treme, ispunjenosti, čak euforije. Neponovljive sreće, bojim se.

Danas, makar mi se tako čini, mnogima je jedini osjećaj briga za svoje bližnje i sjeta za prošlim vremenima, kada u retrovizoru pogledaju na ono što u dimu ostaje iza njih.

A njihovoj djeci ostaće priča o neponovljivim vizionarima i neponovljivim vizijama, o ponovljivim privatizacijama i ponovljivim strateškim partnerima. O neponovljivom odnosu prema zaposlenima i njihovom zdravlju.

O neponovljivom gradu koga su ugušili…

Ponovo ja o istom problemu.

Dokle, pitam se i sam?